Maak van de digitale euro geen duur symbool

Geen hervorming van het geldstelsel

De digitale euro is nooit ontworpen als hervorming van het geldstelsel. De Europese Centrale Bank heeft zelf gekozen voor een digitale verschijningsvorm van de euro met een saldolimiet en zonder rentevergoeding, juist om risico’s voor de financiële stabiliteit te beperken. Daarmee is de digitale euro in de praktijk geen alternatief voor bestaande banken, maar een nieuwe publieke digitale betaaloplossing met een eigen nieuwe betaalinfrastructuur. En juist daar begint het echte debat.

Een goed doel maakt nog geen goed betaalmiddel

Sinds 2019 is door de ECB veel energie gestoken in het positieve verhaal. De digitale euro zou inclusief zijn, contant geld niet vervangen, niet programmeerbaar zijn, privacy waarborgen, gratis zijn voor consumenten en winkeliers, innovatie aanjagen, geschikt zijn voor zo goed als alle betaalsituaties en Europa minder afhankelijk maken van Amerikaanse spelers. Het laatste argument heeft inmiddels de overhand gekregen. In een geopolitiek onzekere wereld wil Europa grip houden op zijn eigen betaalverkeer. Dat doel verdient serieuze aandacht.

Maar een goed doel maakt nog geen goed instrument. Europese private betaaloplossingen worden doorontwikkeld en uitgerold. Denk aan iDEAL, dat onder de vlag van Wero Europees wordt opgeschaald en gebruik maakt van bestaande Europese betaalinfrastructuur. Ook overschrijvingen en betaalverzoeken zijn altijd Europees autonoom geweest. Om ervoor te zorgen dat de digitale euro Europese innovaties en standaarden niet in de weg zit, moeten we de digitale euro beperken tot situaties waarin de publieke meerwaarde daadwerkelijk aantoonbaar is.

Nu de laatste onderhandelingen in Brussel naderen, wordt ook duidelijk dat niet alle mooie argumenten voor de digitale euro standhouden. De privacy van een online digitale-eurobetaling zal bijvoorbeeld toch niet gelijk zijn aan die van een contante betaling. De planning om al in 2029 live te gaan blijkt behoorlijk ambitieus, zeker als alle functionaliteiten en gebruikssituaties tegelijk moeten worden gerealiseerd. Door de complexiteit wordt het voor gebruikers alsnog een ingewikkeld product. En “gratis” is een relatief begrip: als banken, betaalinstellingen en winkeliers verplicht kosten moeten maken om het systeem te ondersteunen, zullen die kosten ergens terechtkomen.

Het alternatief: een offline digitale euro

Er is een eenvoudiger alternatief. Beperk de digitale euro tot waar de publieke meerwaarde het duidelijkst is: een robuuste offline variant die zoveel mogelijk lijkt op contant geld. Bij offline betalingen handelen betaler en ontvanger de betaling samen af, zonder tussenkomst van netwerkverbindingen, een bank of de ECB. Daarmee komt er een digitaal publiek vangnet beschikbaar voor situaties waarin online infrastructuur uitvalt of waarin mensen behoefte hebben aan een eenvoudige publieke betaalvorm. Voor alle andere digitale betalingen kan Europa juist inzetten op sterke, concurrerende, private Europese oplossingen.

Een puur offline digitale euro is overzichtelijker, goedkoper en beter uitlegbaar. Het voorkomt dat de digitale euro wordt opgetuigd als een Zwitsers zakmes met zoveel functies dat niemand nog precies weet welk probleem ermee wordt opgelost of hoe het werkt. Helaas is een poging van het Europees Parlement om in die richting te bewegen eerder dit jaar gestrand. De politieke druk vanuit Frankfurt, nationale centrale banken en ministeries bleek te groot.

Houd de digitale euro klein, doelgericht en proportioneel Op 10 september worden de trialoogonderhandelingen tussen de Europese Commissie, het Europees Parlement en de Europese Raad hervat, met de verwachting dat er nog dit jaar een akkoord komt. Dat akkoord zal er zeer waarschijnlijk komen, want de politieke wens is sterk. Toch is juist nu politieke discipline nodig: houd de digitale euro klein, doelgericht en proportioneel.

Het NVB-statement over de digitale euro is een meerderheidsstandpunt. Triodos Bank heeft een afwijkend standpunt.

Lees ook: