Securitisaties: durft Europa het trauma van 2008 van zich af te schudden?

Het ontstaan van de crisis van 2008 lag bij problematische securitisaties, vooral in de VS. Daar werden rommelhypotheken, ook wel NINJA-leningen genoemd, verstrekt aan mensen die geen inkomen, baan of onderliggende activa hadden (No Income, No Job or Assets). Deze leningen werden gebundeld met goede leningen, en verstopt in securitisaties. Deze securitisaties werden vervolgens als een soort matroesjka-poppetjes opnieuw gebundeld en doorverkocht aan beleggers, die geen zicht hadden op het onderliggende risico. Toen bleek dat de leningen waardeloos waren, verdween het vertrouwen in financiële instellingen. Niemand wist precies wie welke risico’s in handen had. Alleen door ongekend ingrijpen van toezichthouders, overheden en centrale banken kon het ineenstorten van het financiële systeem worden voorkomen. Het is dan ook begrijpelijk dat beleidsmakers na 2008 securitisaties zo streng mogelijk wilden reguleren. Een herhaling van die crisis mag immers nooit meer plaatsvinden.

Sindsdien zijn er tal van maatregelen genomen om securitisaties eenvoudiger en veiliger te maken. Zo is het combineren van meerdere securitisaties verboden en moeten uitgevende instellingen een deel van het risico zelf aanhouden. Dit zorgt ervoor dat uitgevende partijen belang hebben bij een goede kwaliteit van de leningen die ze doorverkopen. Daarnaast heeft de EU een label geïntroduceerd voor simpele, transparante en gestandaardiseerde securitisaties (‘STS’), wat de complexiteit van dit product aanzienlijk verminderd.

Ook zijn de beleggingsrisico’s van het product transparanter voor investeerders. Sinds 2015 geldt een uitgebreide informatieplicht: uitgevers (zoals banken) moeten gedetailleerde data over de onderliggende leningen publiceren in gestandaardiseerde rapportages. Ook is er strengere regulering en toezicht op kredietbeoordelaars van securitisaties. Deze instellingen beoordelen het risico dat de beleggers lopen op een securitisatie. Zij moeten nu meer transparant zijn over mogelijke belangenconflicten en hun beoordelingsmethodologieën. Dit alles zorgt ervoor dat securitisaties, simpeler en veiliger zijn geworden en dat beleggers beter in staat zijn om risico’s te beoordelen en vergelijken.

Toch blijft het stigma op securitisatie hardnekkig. Ondanks de aantoonbare verbeteringen in transparantie en risicobeheer is het beeld blijven bestaan dat securitisaties nog altijd dezelfde complexe en risicovolle producten van 2008 zijn. Daardoor worden securitisaties in regelgeving nog altijd zwaar belast, op een manier die niet in verhouding staat tot het gelopen risico. Zeker als je het vergelijkt met de behandeling van andere financiële instrumenten zoals covered bonds of gewone leningen. Dit ontmoedigt zowel uitgevende instellingen als investeerders.

Het resultaat is dat de markt voor securitisaties in Europa sinds 2008 met ca. 75% is gekrompen. Een gemiste kans zo onderschrijven de voormalig premier van Italië Letta en oud ECB president Draghi in hun analyses over het concurrentievermogen van de Europese economie. Want securitisaties maken het voor institutionele beleggers zoals pensioenfondsen, verzekeraars, en beleggingsfondsen mogelijk om snel fors meer te investeren in kredietfinanciering van onze economie. En deze financiering vanuit institutionele beleggers is de komende jaren hard nodig om te werken aan het verdienvermogen en de strategische autonomie van Europa. Zo is er bijvoorbeeld veel geld nodig voor de verduurzaming van woningen en financiering van het MKB.

In de Verenigde Staten is men zich wel bewust van de voordelen die dit product biedt voor de financiering van de economie. Securitisaties zijn er al jarenlang een zeer succesvol financieringsinstrument voor banken en andere kredietverstrekkers. Alleen al in 2024 bedroeg de uitgifte van nieuwe securitisaties ruim EUR 1.500 miljard. Vooral institutionele beleggers kopen deze producten, waarmee zij indirect krediet verstrekken aan consumenten en bedrijven. Dit vergroot het aanbod van financiering en draagt bij aan lagere rentekosten.

De Europese Commissie trekt nu lessen uit de VS, en wil de Europese markt voor securitisaties verbeteren. De onlangs gepresenteerde voorstellen zijn daarbij een belangrijke stap. De kernprincipes en lessen van 2008 rondom de noodzaak voor eenvoud, transparantie, en correct risicomanagement van securitisaties blijven behouden, maar de wetgeving wordt op cruciale punten verbeterd. Zo wordt het voor investeerders eenvoudiger om in securitisaties te beleggen en voor kredietverstrekkers aantrekkelijker om ze uit te geven.

Het is tijd om securitisatie opnieuw te beoordelen, niet door het trauma van 2008, maar met een open blik op de uitdagingen van vandaag en morgen.

Lees ook: