Voorkomen van discriminatie: vragen en antwoorden

Ja. Uit de jaarlijkse onderzoeken van het Ministerie van Financiën blijkt dat klanten discriminatie kunnen ervaren, niet alleen bij klantonderzoeken die banken uitvoeren om witwassen en terrorismefinanciering te voorkomen maar bijvoorbeeld ook op grond van leeftijd of gender. Het gaat daarbij vaak niet om opzet, maar om onbedoelde effecten van processen en werkwijzen.

Banken zijn wettelijk verplicht om misbruik van het financiële systeem te voorkomen, bijvoorbeeld via de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) en sanctieregels.

Soms moeten banken daarom extra informatie opvragen. Dit gebeurt op basis van risico’s, niet op basis van wie iemand is.

Ja, dat kan. Bijvoorbeeld als:

• het onduidelijk is waarom vragen worden gesteld

• communicatie moeilijk te begrijpen is

• iemand vaker wordt benaderd dan anderen

Om dit te voorkomen werken banken aan duidelijke, respectvolle en toegankelijke communicatie.

Banken hebben de afgelopen jaren veel stappen gezet, onder andere door:

• discriminatie expliciet als risico te erkennen

• signalen en klachten beter te verzamelen

• beleid en processen aan te passen

• duidelijke uitgangspunten vast te leggen in een gezamenlijke NVB standaard non-discriminatie

• Medewerkers niet alleen te trainen op bewustwording maar gericht op veranderingen in beleid in processen welke tot ander gedrag moet leiden

De NVB heeft samen met banken uitgangspunten opgesteld om discriminatie te voorkomen bij klantonderzoeken en sanctietoepassing.

Deze NVB Standaard helpt banken om:

• risico’s op discriminatie te herkennen

• proportioneel te handelen

• dilemma's in de praktijk zorgvuldig af te wegen

• oog te houden voor de menselijke maat

Elke bank blijft zelf verantwoordelijk voor de uitvoering.

Banken mogen geen bijzondere persoonsgegevens, zoals religie of etnische afkomst, gebruiken voor klantonderzoeken. In de regels en het beleid van banken is vastgelegd dat beslissingen worden genomen op basis van objectieve criteria, zoals gedrag en risico’s, en niet op basis van wie iemand is.

De NVB zet zich samen met banken in voor gelijke kansen en het tegengaan van discriminatie, ook als het gaat om toegang tot ondernemerschap en financiering. Daarom was de NVB betrokken bij de oprichting van Code-V, een initiatief dat zich inzet voor een gelijkwaardig speelveld voor vrouwelijke en mannelijke ondernemers. Code-V brengt partijen uit de financiële sector, het bedrijfsleven en de overheid samen om belemmeringen weg te nemen en de toegang tot financiering voor vrouwelijke ondernemers te verbeteren. Want een economie waarin iedereen gelijke kansen heeft om te ondernemen, te groeien en financiering aan te trekken, draagt bij aan een sterkere economie voor iedereen.

Je kunt:

• contact opnemen met je bank en om uitleg vragen

• een klacht indienen bij de bank

• als je er niet met je bank uitkomt; maak een melding bij Discriminatie.nl

Banken ontvangen graag signalen en klachten zodat deze actief gebruikt kunnen worden om dienstverlening te verbeteren. Met de informatie van dit soort signalen werken banken doorlopend aan het verbeteren van hun werkwijzen zodat deze zo worden ingericht dat discriminatie –ook onbedoeld- zoveel mogelijk wordt voorkomen.

Banken willen dat iedereen eerlijk en gelijk wordt behandeld. Daarom werken banken al enkele jaren aan het herkennen en verminderen van risico's op discriminatie in beleid, processen, klantcontact en technologie. Dit gebeurt zowel binnen individuele banken als in NVB-verband. De aanpak richt zich op het voorkomen van discriminatie, het versterken van bewustwording en het verbeteren van processen wanneer signalen of klachten daar aanleiding toe geven.

Banken werken aan verschillende initiatieven. Zo wordt een sectorbrede NVB Standaard non-discriminatie ontwikkeld voor AML/CFT- en sanctieprocessen, worden discriminatierisico's meegenomen in risicoanalyses, werken banken aan bias-testing van AI-systemen en wordt geïnvesteerd in training en bewustwording van medewerkers. Daarnaast hebben banken samen een inclusieve schrijfwijzer ontwikkeld om klantcommunicatie inclusiever te maken.

Banken vinden het belangrijk dat klanten en medewerkers signalen over mogelijke discriminatie kunnen melden. Daarom wordt sinds 2024 samengewerkt met discriminatie.nl naast de bestaande klachtenprocedures binnen banken. Ontvangen signalen en klachten worden gebruikt om processen te evalueren en waar nodig te verbeteren. Op die manier dragen klachten bij aan een lerend proces dat moet helpen discriminatie verder te voorkomen.

Banken vinden het belangrijk dat iedereen eerlijk en gelijk wordt behandeld. Daarbij moeten banken zich houden aan wet- en regelgeving en streven zij ernaar om processen en besluitvorming niet-discriminerend in te richten. Binnen de bredere aanpak om discriminatie te voorkomen analyseren banken hun processen en modellen voortdurend op mogelijke risico's van directe of indirecte discriminatie.

Daarnaast onderzoeken banken hoe aandacht voor non-discriminatie structureel kan worden meegenomen in het Product Approval and Review Process (PARP). Via dit proces worden bestaande producten geëvalueerd en nieuwe producten getoetst op verschillende kwaliteitsnormen, waaronder klantbelang en het voorkomen van (in)directe discriminatie. Banken wisselen hierover kennis en goede praktijken uit binnen de sector, maar blijven zelf verantwoordelijk voor de inrichting en toepassing van hun eigen processen en producten.

Het risico dat een klant zich gediscrimineerd voelt, kan nooit volledig worden uitgesloten. Banken erkennen dat ervaringen van ongelijke behandeling kunnen voorkomen, ook wanneer zorgvuldig waarborgen zijn ingericht. Daarom richten banken zich niet alleen op preventie, maar ook op het snel herkennen van signalen, het zorgvuldig behandelen van klachten en het continu verbeteren van processen. Het voorkomen van discriminatie vraagt volgens de sector blijvende aandacht, samenwerking en maatschappelijke dialoog.