Wat betekent ‘de bank als poortwachter’?

Geld circuleert. Dat houdt de economie draaiend. Banken hebben een spilfunctie. Ze zorgen dat we transacties en betalingen kunnen doen. Maar banken hebben nóg een belangrijke rol: het financiële systeem beschermen tegen misbruik en criminaliteit. Banken zijn daarom streng ‘aan de poort’ van dat systeem. Ze moeten zorgvuldig nagaan wie een bankrekening mag krijgen en ook wat daarop gebeurt. Lees wat deze poortwachtersrol betekent voor u, voor banken zelf en voor onze samenleving.

Bankrekening: belangrijk voor iedereen

Waarom vraagt de bank zo veel gegevens van mij? Waarom duurt het zo lang voordat ik een rekening krijg? Logische vragen. Een bankrekening is belangrijk - zo niet onmisbaar -  om mee te draaien in de maatschappij. Maar: criminelen zoeken óók een bankrekening en bankdiensten. Toegang tot het financiële stelsel. Zodat ze geld uit criminele activiteiten, zoals mensenhandel, fraude en drugshandel, kunnen ‘witwassen’. Door het geld van rekening naar rekening te laten ‘overspringen’ bijvoorbeeld. Waardoor de criminele herkomst vaak niet meer te achterhalen is en het geld ‘legaal’ kan worden uitgegeven. Bijvoorbeeld voor de aankoop van vastgoed, grond of bedrijven. Via een bankrekening kunnen criminelen ook betalingen doen om terrorisme te financieren. Of constructies opzetten om belasting te ontduiken. Dat willen en moeten banken voorkomen.

Wat betekent poortwachter?

Banken geven toegang tot het financiële systeem. Want niet de klant, maar de bank opent de bankrekening voor de klant. Banken zijn dus verantwoordelijk voor het verlenen van toegang. Ze zijn ‘poortwachter’. Banken nemen hun poortwachtersrol serieus. Omdat ze dat willen vanuit hun maatschappelijk verantwoordelijkheid. Maar ook omdat het moet. Als samenleving willen we ook dat misdaad niet loont. Dat we kunnen rekenen op een integer financieel systeem. Daarom is er nationale en Europese wetgeving die van financiële instellingen –  waaronder banken - vereist dat ze actief zijn in het voorkomen van misbruik van het financiële systeem. Doen ze dat volgens de toezichthouders niet voldoende, dan volgen boetes.

Beluister ook onze podcast: De bank als poortwachter

Wat moet de bank doen?

Banken moeten allereerst zorgvuldig nagaan wie ze toegang verlenen. Banken moeten vaststellen; is deze persoon echt wie hij of zij zegt te zijn (verificatie)? Banken vragen dus om uw identiteitsgegevens. De bank kan u ook vragen waarom u een rekening wilt. Met de informatie die zij van u heeft, maakt de bank een specifiek klantprofiel. Daarmee kan de bank nagaan of uw transacties daarin passen. De bank maakt ook een risicoanalyse, zodat het risico op witwassen en terrorismefinanciering kan worden ingeschat. Bent u eenmaal klant? Dan moeten banken alert zijn op verdachte transacties en acties. Ongebruikelijke transacties moet de bank melden aan opsporingsautoriteiten.

Wat betekent dit voor u?

Ook u kunt bijdragen aan een integer financieel systeem. Door de bank de informatie te geven waar zij om vraagt. Banken beseffen dat hun poortwachtersrol een grote en soms ongewenste impact kan hebben op klanten. Vooral ondernemers ervaren dat het lang(er) duurt voordat zij een bankrekening krijgen. Soms komen zij helemaal niet in aanmerking. De diepgravende klantonderzoeken kunnen leiden tot flinke administratieve lasten bij klanten. In het ergste geval – bij vermoedens van onwenselijke activiteiten of verhoogde risico’s daartoe –  wordt de bank zelfs gedwongen om dienstverlening aan een klant stop te zetten.

Wat vinden banken?

Strenge integriteitswet- en regelgeving maakt dat banken hun poortwachtersrol steeds strikter moeten uitvoeren. Ze kunnen minder ‘integriteitsrisico’ nemen. Vanwege de grote impact op (zakelijke) klanten, onderzoeken banken nu de omvang, oorzaken en mogelijke oplossingsrichtingen. De sector heeft hierover contact met publieke partners en andere belanghebbende partijen. Want een echte oplossing komt er alleen via een gezamenlijke aanpak. Zodat we als samenleving een goede balans vinden tussen enerzijds een goede en adequate bescherming en bewaking van de integriteit van het financiële stelsel. En anderzijds een (eenvoudig) toegankelijk financieel stelsel, dat ondernemerschap aanmoedigt en economische activiteit aanjaagt.