Rentebenchmarks: wat zijn de ontwikkelingen?

Marktontwikkelingen en Europese wetgeving vereisen dat de financiële sector - samen met de toezichthouders - hard werkt aan het hervormen van rentebenchmarks, zoals Libor, Euribor en Eonia. Door die hervormingen kan het nodig zijn dat in financiële overeenkomsten of instrumenten en in onderliggende waarderingsprocessen een aangepaste of vervangende rentebenchmark moet worden gebruikt.

Highlights

  • Rentebenchmarks - ook wel: basisrentes, rentevoet of referentierentes - worden wereldwijd gebruikt voor onder meer:
    • de vaststelling van de prijzen van financiële overeenkomsten, zoals bijvoorbeeld (persoonlijke) leningen, hypotheken en deposito’s en van financiële instrumenten, zoals derivaten en obligaties; en
    • de waardering van financiële overeenkomsten en financiële instrumenten.
  • Rentebenchmarks moeten robuust en betrouwbaar zijn. Dat vraagt om hervormingen van de huidige rentebenchmarks om de objectiviteit te vergroten. De hervormingen bestaan onder meer uit aanpassingen van bestaande methodieken voor de berekening van rentebenchmarks, zoals Libor en Euribor, die meer op transacties worden gebaseerd. Of uit vervanging van een rentebenchmark door een andere – eventueel nieuwe – benchmark, zoals bij Eonia, dat per 2022 ophoudt te bestaan en vervangen wordt door de nieuwe benchmark €STR. Deze marktbeweging naar risk free rates is onder invloed van Europese regelgeving en internationale standaarden al langer gaande; de hervormingen worden nu doorgevoerd onder toezicht van (Europese) toezichthouders.
  • Banken bereiden zich goed voor op de transitie naar nieuwe benchmarks en de ontwikkeling van alternatieve benchmarks (fallbacks), voor het geval een benchmark in de toekomst vervalt. Banken gaan zorgvuldig na in welke processen en producten rentebenchmarks worden gebruikt en wat de looptijd van die producten is. Elke bank maakt een plan waarin staat wat de bank doet ingeval een door de bank gebruikte benchmark ophoudt te bestaan. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt toezicht op deze plannen.
  • Voor klanten van banken kan een herziening van een rentebenchmark betekenen dat een bestaand contract zal moeten worden aangepast. Er moet dan een aangepaste of vervangende benchmark worden gebruikt voor bijvoorbeeld de vaststelling van de rentevoet van een lening. Dit zou mogelijk kunnen leiden tot aanpassing van de productdocumentatie. Indien dit het geval is, zullen banken hun klanten tijdig informeren over de impact van een dergelijke herziening.
    De Working Group on Euro risk free rates heeft financiële partijen aanbevelingen gedaan voor een soepele en zorgvuldige overgang van Eonia naar €STR in oude en nieuwe contracten.

Veelgestelde vragen

De ECB heeft besloten een Euro short-term rate, €STR, te ontwikkelen als een alternatief voor Eonia. €STR wordt samengesteld door de ECB op basis van de transacties die banken dagelijks aan de ECB rapporteren in het kader van de money market statistical reporting (MMSR). De Europese Working group on risk free rates heeft aanbevolen dat marktpartijen Eonia geleidelijk vervangen door €STR. De ECB gaat €STR per 2 oktober 2019 dagelijks publiceren.

Naar aanleiding van de manipulaties met rentebenchmark Libor zijn internationale standaarden ontwikkeld om de wijze waarop financiële benchmarks worden vastgesteld te verbeteren. In Europa zijn de internationale standaarden vertaald in de Europese Benchmarkverordening. De regels moeten benchmarks minder gevoelig maken voor manipulatie. Zo moeten benchmarks meer op basis van transacties berekend worden en minder op inschattingen (quotes) van banken. Dit maakt benchmarks robuuster. Ook komt er toezicht op de beheerders van benchmarks en op gebruikers van benchmarks.
Door verschillende ontwikkelingen, zoals het opkopen van obligaties door de Europese Centrale Bank en het aanscherpen van de liquiditeitseisen voor banken, is het aantal transacties in de geldmarkt afgenomen waardoor de representativiteit van sommige benchmarks onder druk kwam. Daarom zijn hybride methodologieën ontwikkeld waarbij benchmarks gebaseerd worden op een combinatie van transacties in de markt en quotes van banken.

Eonia is de Euro Overnight Index Average, het gewogen gemiddelde van de eendaagse deposito’s tussen banken onderling in de Europese Unie. De beheerder van Eonia, EMMI, heeft aangekondigd dat Eonia per 31 december 2021 ophoudt te bestaan, omdat er op termijn onvoldoende representatieve  transacties zijn om een robuuste benchmark op te baseren. De vervanger van Eonia wordt €STR, de Euro Short-Term Rate. €STR wordt samengesteld en gepubliceerd door de Europese Centrale Bank (ECB) op basis van transacties die banken dagelijks aan de ECB rapporteren. De ECB gaat €STR per 2 oktober 2019 dagelijks publiceren om 8am CET. Vanaf 2 oktober 2019 en totdat Eonia per 1 januari 2022 wordt vervangen door €STR, wordt Eonia berekend op basis van €STR + een spread. De spread is door de ECB bepaald op 0.085% (8.5 basis punten). Eonia blijft het tarief vertegenwoordigen waartegen banken elkaar binnen de eurozone voor één dag geld lenen. Wel wordt de berekeningsmethode gewijzigd.

Het tijdstip van publicatie van Eonia verandert ook; Eonia wordt tot en met 30 september 2019 aan het einde van de handelsdag gepubliceerd om 7.00pm CET. Aangezien Eonia afhankelijk wordt van €STR, zal Eonia vanaf 2 oktober 2019 gepubliceerd worden kort na de publicatie van €STR, namelijk 9.15am CET. Dit is één dag later dan de handelsdag die representatief is voor de gepubliceerde Eonia, ook wel ‘T+1’ genoemd. In het kader van de overgang wordt op 1 oktober 2019 geen Eonia gepubliceerd.
Met deze aanpassingen volgt EMMI de aanbevelingen van de Working Group on Euro risk free rates.

Euribor is de Euro Interbank Offered Rate, die de leenkosten voor banken op de ongedekte geldmarkt weergeeft. De beheerder van Euribor, EMMI, is gestart met de transitie naar een nieuwe methodologie voor de berekening van Euribor. Dit wordt naar verwachting eind 2019 afgerond. Euribor wordt onder de nieuwe hybride methodologie berekend op basis van een combinatie van transacties in de markt en quotes van banken.
EMMI heeft hierover gecommuniceerd dat de berekening van Euribor wordt gebaseerd op beschikbare transacties van panel banken en andere bronnen voor zover nodig, zoals de geschatte fundingkosten van panel banken. In aanmerking komende transacties en tegenpartijen worden uitgebreid om de wholesale financieringsbronnen van banken te reflecteren. Dit wordt verduidelijkt in de definities. EMMI geeft aan dat Euribor altijd de leenkosten voor banken voor wholesale financiering op de ongedekte geldmarkt heeft gemeten. EMMI is van mening dat met de nieuwe berekening van Euribor geen sprake is van een substantiële wijziging van de onderliggende rente.

EMMI heeft als beheerder van Euribor op 2 juli 2019 een vergunning gekregen van de Belgische toezichthouder. Het verkrijgen van een vergunning door EMMI als beheerder van de Euribor benchmark bevestigt het voldoen aan de vereisten van de Europese Benchmarkverordening, waardoor de benchmark ook na 1 januari 2020 kan worden gebruikt. Omdat Euribor voldoet aan de Europese Benchmarkverordening is het opgenomen in het daarvoor bedoelde Europese register van ESMA.

Libor is de London Interbank Offered Rate, die de leenkosten voor banken op de ongedekte geldmarkt weergeeft voor verschillende valuta’s zoals het Britse pond, de Amerikaanse dollar en de Japanse yen. De beheerder van Libor, ICE, heeft de methodologie van Libor al veranderd en in 2018 een vergunning gekregen van de Britse toezichthouder. Britse, Amerikaanse en Japanse toezichthouders zijn zich echter aan het voorbereiden voor een transitie van Libor naar andere rentereferenties. Dit wordt onderstreept door de uitspraak van de Britse toezichthouder dat het banken na 2021 niet langer zal verplichten te participeren in het panel van banken dat betrokken is bij het vaststellen van Libor.