Blog bij onthulling monument Walraven van Hall in Bloemendaal - 5 mei 2020

Amsterdam, begin 1945

De oorlog loopt op zijn eind en Amsterdammers snakken naar de vrijheid. Binnen de verzetsgroep van Six wordt de noodzaak van een nieuw ‘safe house’ besproken voor een stel binnen de groep. Dit stel, beide actief in verzetsactiviteiten, zouden een beschikbare woning aan de Koninginneweg kunnen betrekken om het ‘safe house’ te creëren. De man, een trouw Katholiek, stemt toe maar wil dan wel eerst daadwerkelijk trouwen. Het is dan wel oorlog, maar dat is nog geen reden om in zonde te gaan leven. Een gevaarlijke onderneming maar ze komen overeen eerst te trouwen voordat de woning betrokken wordt. Zoals dat ging in die tijd, werd in de kerk in de weken voorafgaand aan een huwelijk door de priester of pastoor aangekondigd wie er gingen trouwen. Zo ook nu. Maar omdat het aanstaande bruidspaar gezocht werd, ging deze aankondiging fluisterend. Zo werd voldaan aan de kerkelijke regels maar bleven de twee veilig. Het huwelijk werd voltrokken in de Mozes en Aäronkerk aan het Waterlooplein en na afloop werd het gevierd in het Americain Hotel. De eigenaar van het Americain zorgde ervoor dat de rekening van deze lunch werd voldaan door de groep SS-ers die in een belendende zaal lunchte en niet vermoedde welke groep mensen er vlakbij hen waren. Het safe house bleef in gebruik tot het einde van de oorlog.

De bevrijding kwam eindelijk en de man meldde zich weer in het leger – hij was voor de oorlog uitbrak beroepssoldaat – en werd al snel ingezet in Nederlands Indië. Hun eerste zoon werd geboren in november 1945. De hereniging van het stel zou pas een jaar later plaatsvinden.

Tekst loopt door onder illustratie

Marten Toonder, ook gelieerd aan de verzetsgroep, maakte een trouwkaartje voor de gelegenheid

Fastforward naar 1985

Ik ben 8 jaar oud en luister ademloos naar dit verhaal, verteld door mijn opa. Een mooie familiegeschiedenis die mijn vader – die eerstgeborene – weer zo’n dertig jaar later doorvertelt aan mijn zoon.

Mei 2020

Zoals dit een verhaal is uit mijn familie, zijn er veel verhalen uit veel families uit de oorlogstijd die ons land getekend heeft. Verhalen waarvan het belangrijk is dat ze verteld blijven worden. Zodat nieuwe generaties zich bewust worden van wat er kan gebeuren binnen een samenleving die geen vrijheid kent.

Een geweldig verhaal dat zeker voortdurend onder de aandacht gebracht moet blijven worden is het verhaal van Walraven (Wally) van Hall en zijn broer Gijs. Wally van Hall was medeoprichter van de bank van het verzet: in 1943 ontstond zo het Nationaal Steunfonds (NSF). Daarmee werden verzetsorganisaties en de gezinnen van verzetsmensen en onderduikers ondersteund; in totaal zo’n 150.000 mensen. Circa 2.000 mensen waren werkzaam voor het fonds.

Het fonds boogde onder meer op het financiële vernuft van Walraven van Hall dat hij in het decennium voor de oorlog had opgedaan als bankier in onder meer in New York en als effectenhandelaar. Van Hall kreeg tien Nederlandse banken zover dat zij geld leenden aan het fonds. Zo werd naar de huidige prijzen een kapitaal van een half miljard euro bijeen gebracht. Zo’n organisatie was tijdens de Tweede Wereldoorlog uniek in Europa. Wally was de onbetwiste leider van het NSF. Helaas haalde Wally het einde van de oorlog en de vrijheid niet. Op 27 januari 1945 is Wally van Hall door de Duitsers gearresteerd. Hij is op 12 februari in Haarlem gefusilleerd, drie maanden voor de bevrijding.

Het verhaal van Van Hall bleef lange tijd onderbelicht maar werd in deze eeuw actiever onder de aandacht gebracht. Er werd een monument ter nagedachtenis van de verzetsactie vlakbij De Nederlandsche Bank (DNB) geplaatst en er kwam een tentoonstelling in het Verzetsmuseum. De educatieve website voor jongeren daarbij is nog steeds in de lucht: walravenvanhall.nl. Een particulier initiatief van Marlies ter Borg, huidige bewoner van het ouderlijk huis van de familie Van Hall in Bloemendaal, zorgde ervoor dat er nu ook daar een eerbetoon aan het bijzondere verhaal is gecreëerd. Ter Borg gaf kunstenaar Frans van der Ven opdracht tot het maken van een bronzen beeld ter ere van de beide broers. Daarnaast heeft de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) het mogelijk gemaakt dat er bij het Kennemer Lyceum in Bloemendaal een klein monument ter herinnering aan het verhaal van het Nationaal Steun Fonds is gecreëerd. Dit monument is eveneens gemaakt door Frans van der Ven. Het verhaal is gegraveerd in zwarte tegels die met elkaar twee dijkjes vormen. Een dijk is het oeroude symbool voor geborgenheid en bescherming tegen de stormen. Dat deed het NSF en zijn mensen; zij gaven 150.000 mensen geborgenheid in de storm van de oorlogsjaren.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Floris Mreijen (NVB) en zoon Casper (10) tijdens de onthulling van het monument Walraven van Hall

En zo kan dit verhaal verteld blijven worden. Want ook 75 jaar na de bevrijding blijft het van groot belang dat we ons realiseren hoe kwetsbaar onze samenleving is. En dat we hen die in de zwaarst mogelijke tijden bleven strijden voor onze vrijheid, vaak ten koste van hun leven, een eervolle plaats in onze openbare ruimte en daarmee collectieve herinnering geven.

Floris Mreijen
Plaatsvervangend directeur Nederlandse Vereniging van Banken, van 2010-2018 bestuurslid Stichting Vrienden van het Verzetsmuseum.