Lenen, Sparen & Beleggen
5 minuten

Lenen, sparen en beleggen

Banken spelen een belangrijke rol in de economie doordat zij vraag en aanbod van geld bij elkaar brengen. Dat doen zij door spaargeld aan te trekken en dat vervolgens weer uit te lenen aan bedrijven en consumenten. Korte termijn overschotten komen zo beschikbaar voor langetermijninvesteringen.

Cijfers maart 2017

Om deze essentiële rol in de economie goed te kunnen vervullen, moeten banken zorgvuldig omgaan met het aan hen toevertrouwde spaargeld. Dit betekent dat een bank alleen geld uitleent als dit ook verantwoord is. Banken zien het als hun verantwoordelijkheid om overkreditering en problematische schulden tegen te gaan. Daarnaast willen banken eraan bijdragen dat klanten hun persoonlijke doelen rond inkomen en vermogen kunnen realiseren. Passende vermogensopbouw wordt voor klanten steeds belangrijker door de versobering van collectieve voorzieningen op het gebied van pensioen, zorg, werkloosheid en studie. Daarom is goede dienstverlening rond sparen en beleggen essentieel. 

Lenen

Verantwoorde kredietverlening is het belangrijkste uitgangspunt bij het verstrekken van krediet. Banken hebben daarom in de Gedragscode Consumptief Krediet afspraken gemaakt om bij het verstrekken van een lening altijd vast te stellen of deze ook verantwoord is. Bij het bepalen of een krediet verantwoord is, maken banken gebruik van een basisnorm die jaarlijks op advies van het Nibud en de AFM wordt vastgesteld. Als er problemen zijn met betalingen op het krediet of die problemen dreigen te ontstaan, treedt de bank in contact met de klant om naar een oplossing te zoeken. De bank zal bij een kredietaanvraag de consument toetsen en het krediet registreren bij het Bureau Kredietregistratie (BKR). Uit het Klantbelang Dashboard van de AFM zoals dat jaarlijks wordt gepresenteerd in de Vertrouwensmonitor Banken van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) blijkt dat banken in 2016 op een vijfpuntenschaal op het gebied van lenen gemiddeld een 3,0 scoren. De AFM beoordeelt onder andere of kredietaanbieders zich voldoende inspannen om ervoor te zorgen dat klanten voldoende (gaan) alossen, zodat de risico’s laag blijven.

Lenen Sparen Beleggen - Lenen

De totale schuld van huishoudens nam begin 2015 voor het eerst sinds 2012 weer toe: met € 2 miljard tot in totaal € 742 miljard. Die toename hangt samen met een minder snelle aflossing van de hypotheekschuld als gevolg van de aantrekkende woningmarkt en de stijging in de categorie overige leningen, bijvoorbeeld omdat Nederlanders meer studieschulden aangingen. Op consumptief krediet wordt al sinds 2007 per saldo afgelost. Het bedrag daalde van € 40 miljard in 2007 naar € 32 miljard in 2015. Deze daling wordt mede veroorzaakt doordat mensen minder rood staan. In maart 2016 stonden Nederlanders in totaal voor bijna € 11 miljard rood tegen € 12,3 miljard een jaar eerder.

Lenen Sparen Beleggen Figuur 1

Uit de Kredietbarometer van BKR blijkt dat het aantal mensen met een betaalachterstand na een jarenlange stijging in de eerste zes maanden van 2016 is afgenomen. In juli 2016 hadden 771.478 mensen een betalingsachterstand op hun lening of krediet.

Lenen Sparen Beleggen Figuur 2

Rente is de vergoeding die een kredietverstrekker rekent. Ter bescherming van de consument is er in de Wet op het Consumptief Krediet een maximale rentevoet vastgesteld. De maximale jaarlijkse vergoeding is 12% plus de wettelijke rente. Sinds 1 januari 2015 is de wettelijke rente 2%. Banken bepalen de hoogte van de rente op basis van hun kosten en een winstopslag (Voor meer informatie over variabele rente is een folder ‘Variabele rente’ beschikbaar op nvb.nl). De rente bestaat uit minimaal uit vijf onderdelen, te weten: basisrente, kapitaalkosten, dienstverleningskosten, risicokosten en winstopslag

Vermogensopbouw

De overheid legt steeds meer onverzekerde risico’s bij burgers neer door versobering van collectieve voorzieningen op het gebied van pensioen, zorg, sociale zekerheid en studie. Samen met ontwikkelingen op de arbeidsmarkt zoals de groei van het aantal ZZP-ers en de toenemende verschillen in de huishoudsamenstelling neemt het belang van beter op de consument afgestemde private vermogensopbouw toe. Banken willen eraan bijdragen dat klanten hun persoonlijke doelen rond inkomen en vermogen kunnen realiseren en zien goede dienstverlening rond sparen en beleggen daarom als een grote verantwoordelijkheid.

Sparen

Nederlandse huishoudens blijven ondanks de lage rentestanden sparen. Het totale bedrag aan spaartegoeden en deposito’s bij Nederlandse banken kwam in het vierde kwartaal van 2015 uit op € 350 miljard.

Lenen Sparen Beleggen Figuur 3

Banken scoren een 4,5 op hun dienstverlening rond sparen op het Klantbelang Dashboard van de AFM in 2016. De AFM beoordeelt onder andere of banken goed uitleggen wat het verschil in rente is tussen verschillende rekeningen en hoe die rente is opgebouwd. Ook wordt gekeken of en hoe banken vergoedingen berekenen wanneer deposito’s vroegtijdig worden beëindigd.

Lenen Sparen Beleggen
Lenen Sparen Beleggen - Sparen

Beleggen

In juni 2015 belegde 13 procent van de Nederlandse huishoudens (ca. 970.000 huishoudens) op de beurs (Millward Brown, 2015). Het aantal consumenten dat indirect belegt, bijvoorbeeld via een pensioenregeling of verzekeringsproduct, is aanzienlijk groter. Consumenten beleggen de laatste jaren steeds meer en vooral om op lange termijn vermogen op te bouwen en niet om op korte termijn het huishoudboekje aan te vullen.

Van de Nederlanders met een vrij belegbaar vermogen van meer dan € 50.000 euro belegt 60% om het pensioen aan te vullen. Dat was in 2010 22% (Schrodersbeleggingsbarometer 2015). In 2015 wordt voor pensioenopbouw door particulieren voor het eerst meer belegd in beleggingsfondsen dan er wordt gespaard.

Mede gezien het toenemende belang van private vermogensopbouw vinden banken goede beleggingsdienstverlening en goede beleggersbescherming van groot belang. Verdere verbeteringen hiervan vinden plaats vanuit zowel de regelgeving (bijvoorbeeld MiFID II) als eigen initiatieven vanuit de banken. Zo willen banken hun klanten helpen om een afgewogen keuze te maken voor een  beleggingsdienstverlener of portefeuille door hen meer inzicht te geven in de factoren risico, rendement en kosten van producten. Ook gedragswetenschappelijke inzichten kunnen worden gebruikt om het klantbelang te dienen.

Bancaire stappen kostentransparantie

Banken hebben een aantal stappen gezet om de kostentransparantie richting de belegger te verbeteren. Sinds 2015 krijgen beleggers al inzicht in de geschatte kosten van zowel de dienstverlening als het product op basis van een voorbeeldportefeuille. Sinds 2016 krijgt iedere klant, op één heldere overzichtspagina, naast zijn persoonlijke bancaire kosten van het afgelopen jaar nu ook inzicht in de doorlopende kosten van de producten in zijn beleggingsportefeuille. Banken lopen hiermee vooruit op MiFID II dat per 3 januari 2018 wordt ingevoerd.

MiFID II en PRIIPs

Op dit moment werken banken aan de implementatie van de Europese richtlijn MiFID II, die per 3 januari 2018 moet ingaan. MiFID vormt de basis voor de fnanciële integratie van de Europese financiële markten. De richtlijn heeft als doel het bevorderen van integratie, concurrentie en effciency op de Europese fnanciële markten en moet er voor zorgen dat de bescherming van beleggers verder wordt versterkt. Hiernaast wordt ook gewerkt aan de invoering van een Europese fnanciële bijsluiter voor gestructureerde beleggingsproducten (PRIIPs). Deze bijsluiter vervangt de bestaande Nederlandse financiële bijsluiter. De Europese financiële bijsluiter wordt per 2018 ingevoerd.

Risicotransparantie: invoering Risicometer Beleggen

De NVB heeft in 2016 de Risicometer Beleggen ontwikkeld waarmee particuliere beleggers de verschillende risicoprofelen van beleggingsportefeuilles die banken aanbieden beter kunnen vergelijken.
Ook de beleggingsdienstverlening is beoordeeld via het Klantbelang Dashboard van de AFM. In 2016 scoorden banken gemiddeld een 3,8. De AFM beoordeelt onder andere of banken een goede inventarisatie doen van de gegevens, doelen en wensen van de klant, zodat een passende beleggingsportefeuille kan worden geadviseerd. Ook moet goed in kaart worden gebracht wat de risicobereidheid is van klanten.

Lenen Sparen Beleggen - Beleggen