5 minuten

Cultuur en gedrag

Naast de soliditeit van de bankensector is ook de cultuur en het gedrag in de sector een belangrijk aandachtspunt. Velen in de samenleving en de politiek waren de afgelopen jaren van mening dat de cultuur bij banken en het gedrag van bankmedewerkers verbeterd zou moeten worden. De bankensector heeft zich deze kritiek aangetrokken en de afgelopen jaren zijn er op het gebied van cultuur en gedrag vele stappen gezet. Nederlandse banken lopen daarmee inmiddels internationaal voorop.

Cijfers maart 2017

Figuur 1

Stappen in een notendop

Commissie Maas 2008

Kerntaak: aanbevelingen ter verbetering van het functioneren van de Nederlandse bancaire sector en zo handvatten te bieden voor het herstel van het vertrouwen in de banken.

  1. 2010: voorrapportage; 2011: rapportage naleving Code Banken; 2013: aanbevelingen toekomst Code Banken.
  2. 2015: rapportage Monitoring Commissie Code Banken.

De rapportages zijn te vinden op nvb.nl/ publicaties

Monitoring Commissie Code Banken 2010
Op 1 januari 2010 trad de eerste Code Banken in werking en werd wettelijk verankerd. Banken verplichtten zichzelf daarmee om in hun jaarverslag via het pas toe of leg uitbeginsel verantwoording af te leggen over de naleving van de Code. Het zwaartepunt van de principes in deze Code richtte zich op versterking van de governance binnen banken, risicomanagement, audit en beloningsbeleid. Kerntaken: Monitoring Commissie naleving van de Code Banken inventariseren en aanbevelingen over mogelijke aanpassingen van de Code Banken. Naast aanpassing van de Code bepleitte de Commissie een meer open opstelling van banken. De gedachte was dat door de dialoog aan te gaan het vertrouwen herwonnen kan worden. Ook beval de Commissie de continuïteit van de onafhankelijke monitoring van de naleving van de Code Banken aan .

Gedrag en cultuur 02

Toekomstgericht Bankieren (statuut, code en gedragsregels)

Nederlandse banken hebben in 2013, in lijn met de oproep van de commissie Wijffels, een Maatschappelijk Statuut geïntroduceerd. Dit maakt onderdeel uit van een breder pakket genaamd Toekomstgericht Bankieren, waar ook de geactualiseerde Code Banken en de bankierseed met daaraan gekoppeld tuchtrecht deel van uitmaken. Ook werd een nieuwe Monitoring Commissie Code Banken, onder leiding van Brakman, ingesteld. Deze Commissie publiceerde haar eerste rapportage in december 2015. Daarin doet de Commissie een oproep aan banken om meer van hun veranderingen te laten zien aan de buitenwereld en worden banken aangespoord om nog meer deel te nemen aan het maatschappelijke debat. De Commissie heeft in 2016 de nadruk gelegd op  integriteit, moraliteit, leiderschap en de mate waarin banken oog hebben voor maatschappelijke ontwikkelingen.

Eed en tucht

Eed en tucht

Vanaf 1 april 2015 is de wettelijke verankering van de bankierseed bij de Nederlandse banken van kracht. Alle ruim 80 duizend bankmedewerkers hebben hiertoe de bankierseed afgelegd. Nieuwe bankmedewerkers dienen de bankierseed binnen drie maanden na de indiensttreding af te leggen. De bankierseed wordt afgelegd via een betekenisvolle ceremonie. Dit houdt in dat de eedaflegging moet plaatsvinden ten overstaan van een persoon in hogere functie, dat het formulier wordt ondertekend, maar ook inbedding in een cultuurprogramma. Bankmedewerkers ondertekenen tijdens de ceremonie van de bankierseed ook een verklaring in het kader van het tuchtrecht. De mogelijkheid bestaat om een melding te doen bij stichting Tuchtrecht Banken. In 2016 zijn 111 meldingen ingediend en in behandeling genomen. Als de stichting de melding gegrond vindt, is er sprake van een tuchtklacht. In het 2016 is voor 8 zaken een tuchtproces gestart. In december 2016 vonden de eerste drie uitspraken in het kader van het tuchtrecht plaats. In twee gevallen is de klacht gegrond verklaard. Dit heeft onder meer geleid tot een beroepsverbod van zes maanden voor het werken in de sector.

Bestuurderstoetsingen

Er is sinds 1 januari 2011 sprake van een toetsing (op geschiktheid en betrouwbaarheid) voor bestuurders en commissarissen. Per 1 april 2015 is een wettelijke verplichting van kracht dat ook leidinggevenden van het tweede echelon (Deze doelgroep is werkzaam bij een bank of verzekeraar met een zetel in Nederland. Ze vervullen een leidinggevende functie en zijn verantwoordelijk voor medewerkers van wie de werkzaamheden het risicoprofel van de onderneming wezenlijk kunnen beïnvloeden) getoetst moeten worden. De invulling hiervan verschilt per instelling. In totaal zijn in 2016 voor de bancaire sector 307 personen getoetst, waarvan 236 bestuurders en 71 van het tweede echelon. Voor de gehele financiële sector is er 1 aanvraag formeel ingetrokken en 40 aanvragen zijn ingetrokken door de getoetste zelf. De minister van Financiën heeft  de Commissie Ottow gevraagd om een externe evaluatie van de toetsingen uit te voeren. De commissie heeft in december 2016 haar resultaten gepresenteerd. Belangrijkste punt is dat gekeken zal worden naar de inschakeling van een externe adviseur bij gesprekken tussen (aspirant­) bestuurders en de toezichthouder.

Gedrag en cultuur figuur 3

Beloningsbeleid

Op het gebied van beloningen heeft bij banken de afgelopen jaren een sterke matiging plaatsgevonden van zowel vast als variabel inkomen.

Maximering variabele beloning en andere vormgeving daarvan
De Code Banken 2010 bevatte een maximering van de variabele beloning op 100% van het vaste inkomen voor de top van de bancaire sector. In 2013 is deze norm tot wet verheven in Europa. Deze wetgeving is daarnaast van toepassing op een grotere groep dan alleen bestuurders. De Nederlandse regering heeft hieropvolgend gekozen voor een verdergaande maximering van de variabele beloning op 20% van het vaste inkomen en om dit van toepassing te laten zijn op alle medewerkers in de bancaire sector.

Matiging Cao-lonen in bankensector net als in andere sectoren
Ook bij de ontwikkeling van de cao­lonen in de bancaire sector is matiging zichtbaar. Bevriezing van de cao­lonen is nog steeds aan de orde. Daar waar sprake was van een lichte stijging hing en hangt deze vaak samen met een compensatie voor het verlies of de afbouw van een andere arbeidsvoorwaarde.

Integriteit en banken

Banken zijn op basis van de Wft verplicht om een integriteitsrisicoanalyse op te stellen. Zodat zij inzicht hebben in de integriteitsrisico’s en daarop passende maatregelen kunnen nemen. Voorbeelden van integriteitrisico’s zijn onder meer: witwassen, terrorismefinanciering, corruptie, omzeilen van sanctieregelgeving, (cyber)fraude, ontduiking of ontwijking van fscale regelgeving en maatschappelijk onbetamelijk gedrag. De verplichting geldt voor alle financiële instellingen (trustkantoren, betaalinstellingen, wisselkantoren, verzekeraars, etc.). In 2016 heeft DNB een document opgesteld waarin beschreven is welke stappen een financiële instelling moet nemen om te komen tot een gedegen integriteitsrisicoanalyse.

Conclusie

Cultuur en gedrag zijn van groot belang voor de bancaire sector. In veel gevallen gaat het beleid in Nederland op deze gebieden verder dan elders in Europa. Met het programma Toekomstgericht Bankieren heeft de Nederlandse bankensector cultuur en gedrag tot een van haar speerpunten gemaakt. De bankierseed en het tuchtrecht dienen bij te dragen aan het blijvend bespreekbaar maken van cultuur en gedrag. Hiertoe bespreken bankmedewerkers mogelijke dilemma’s, zoals belastingontwijking met elkaar.