Lenen, Sparen & Beleggen
6 minuten

Betalingsverkeer

Een stabiel financieel stelsel is sterk afhankelijk van een efficiënt, veilig en betrouwbaar betalingsverkeer. Het grote aantal betrokken partijen, de hoge kwaliteitseisen en de vele transacties maken het betalingsverkeer tot een complex geheel.

Cijfers maart 2017

Betalingsverkeer van groot maatschappelijk belang

Een stabiel financieel stelsel is sterk afhankelijk van een efficiënt, veilig en betrouwbaar betalingsverkeer. Het grote aantal betrokken partijen, de hoge kwaliteitseisen en de vele transacties maken het betalingsverkeer tot een complex geheel. Onderzoeken laten keer op keer zien dat Nederlandse consumenten positief zijn over het betalingsverkeer. Banken hebben, samen met andere betaaldienstverleners, verenigd in Betaalvereniging Nederland het doel een maatschappelijk effciënt, veilig en betrouwbaar betalingsverkeer te bewerkstelligen, met draagvlak voor innovatie.

Betalingsverkeer figuur 1

Betalen aan de toonbank

Nederlanders betalen aan de toonbank vooral contant of met de betaalpas. Vrijwel iedereen heeft één of meer betaalpassen die zijn gekoppeld aan een betaalrekening. Sinds 2010 is het aantal pintransacties met ruim 60% gestegen tot ruim 3,6 miljard pintransacties in 2016. In totaal werd via pinnen in 2016 een recordbedrag van 97,3 miljard euro afgerekend. De hoge groei van het aantal pinbetalingen komt doordat pinnen het contant betalen steeds vaker vervangt, ook bij het betalen van kleine bedragen. Meer dan vier van de tien pinbetalingen was eind 2016 voor een bedrag onder de 10 euro. Sinds 2015 betalen Nederlanders aan de toonbank vaker met de pinpas dan met contant geld. Afgelopen jaren zijn mobiele pinautomaten, ‘dip & go’ bij parkeerautomaten, retourpinnen (Consumenten die hun aankoop naar de winkel terugbrengen, krijgen met retourpinnen het aankoopbedrag in plaats van contant geld rechtstreeks op hun betaalrekening teruggestort) en contactloos betalen met de betaalpas en mobiele telefoon geïntroduceerd. Eind 2016 was circa 24% van het totaal aantal pinbetalingen contactloos. Dat zijn er bijna vijf keer zoveel als in 2015.

Er waren eind 2016 19,3 miljoen contactloze betaalpassen en mobiele telefoons met betaalapp in omloop. Consumenten kunnen hiermee bij twee derde van alle betaalautomaten in Nederland contactloos betalen.

Kosteneffciënt betalingsverkeer

Het Nederlandse betalingsverkeer is relatief goedkoop ten opzichte van andere Europese landen. Belangrijke reden hiervoor is dat Nederlanders relatief vaak – en steeds vaker – pinnen. Pinnen is voor consumenten en ondernemers een snelle, veilige, eenvoudige en effciënte manier van betalen, zeker ten opzichte van betalen met contant geld. Zou Nederland qua maatschappelijke kosten voor contant geld en pinbetalingen op het Europese gemiddelde liggen, dan zouden de maatschappelijke kosten een miljard euro per jaar hoger zijn (DNB, Kosten Nederlands betalingsverkeer behoren tot de laagste in de EU, december 2012 en Betalen kost minder! Uitkomsten onderzoeken DNB en de ECB naar de maatschappelijke kosten van het betalingsverkeer in 2009, april 2013).

Dit voordeel is mede te danken aan de onderlinge samenwerking tussen banken en de gezamenlijke toonbankinstellingen in het Convenant Betalingsverkeer uit 2005. De partijen hebben in 2014 de samenwerking tot 2019 verlengd en de ambitie uitgesproken om het aantal pinbetalingen nog verder te vergroten.

Betalingsverkeer figuur 2

De betaalrekeningtarieven voor consumenten en pintarieven voor winkeliers behoren in Nederland tot de laagste van Europa. De door consumenten en MKB’ers goed gewaardeerde Overstapservice (De Overstapservice bestaat sinds 2004 en is een initiatief van de gezamenlijke banken in Nederland. Het maakt veranderen van een betaalrekening van de ene naar de andere bank eenvoudiger en zorgt ervoor dat het betalingsverkeer soepel doorloopt. Jaarlijks maken ca. 80.000 consumenten en bedrijven gebruik van de Overstapservice. Zie: overstapservice.nl) vergemakkelijkt voor hen het overstappen van betaalrekening bij de ene naar de andere bank.

Afnemende maatschappelijke behoefte aan contant geld

Het aantal en de totale waarde van opnames bij geldautomaten loopt terug (figuur 3). Behalve dat Nederlanders steeds vaker met de betaalpas betalen is ook het gebruik van internet en mobielbankieren sterk toegenomen. Tot slot winkelen (en betalen) steeds meer Nederlanders online als alternatief voor fysiek winkelbezoek. Banken vinden het belangrijk dat contant geld voor iedereen goed bereikbaar blijft, ondanks een afnemende maatschappelijke behoefte hieraan. Medio 2016 had 99,63% van alle Nederlanders binnen een straal van 5 kilometer toegang tot een geldautomaat (Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer, Bereikbaarheidsmonitor 2016 ­ De bereikbaarheid en toegankelijkheid van het retailbetalingsverkeer voor consumenten en MKB­ ondernemers, november 2016)

Betalingsverkeer figuur 3

Nederlanders kopen – en betalen steeds vaker online

In 2016 werd ruim de helft (56%) van alle online aankopen afgerekend met iDEAL, op afstand gevolgd door creditcards (figuur 4; Thuiswinkel.org, Currence en GfK, eCommerce Payment Monitor ­ 2015). In 2016 werd 283 miljoen keer met iDEAL afgerekend, een stijging van ruim 27,3% ten opzichte van 2015. De totale waarde van alle iDEAL betalingen is in 2016 gestegen tot 23,7 miljard euro. Het aandeel mobiele iDEAL betalingen was eind 2016 gestegen naar 38,2% procent van het totale aantal iDEAL betalingen. De introductie in 2016 van verschillende mobiele apps waarmee consumenten eenvoudig en snel onderling via iDEAL kunnen betalen, heeft daar aan bijgedragen.

Betalingsverkeer figuur 4

In 2015 is iDIN geïntroduceerd. iDIN is een dienst van de banken waarmee hun klanten zich online kunnen identifceren bij andere organisaties, met de veilige en vertrouwde inlogmiddelen van hun eigen bank. Daardoor hoeven deze klanten geen aparte toegangscodes aan te vragen en te onthouden van bijvoorbeeld verzekeringsmaatschappijen, overheidsinstanties of webwinkels.

Overschrijvingen, acceptgiro’s en incasso’s

Om geld over te maken, gebruiken consumenten meestal de computer, tablet of smartphone. Klanten ervaren veel gemak van online bankieren. In 2016 maakte 91% van de bevolking gebruik van internetbankieren en 54% van een mobielbankieren app (Nederlandse Vereniging van Banken, Vertrouwensmonitor Banken 2016). In 2016 leverden consumenten ongeveer 2% van alle girale betalingen op papier aan. In 2005 was dit nog 10%. In Nederland is de incasso ten opzichte van het Europees gemiddelde een populair betaalinstrument. In 2015 is digitaal Incassomachtigen ingevoerd. Hiermee kunnen consumenten veilig en efficiënt machtigingen aan incassanten verstrekken, via het internetbankieren van hun eigen bank.

Instant Payments, realisatie van real-time betalingsverkeer

Nederlandse banken willen in samenwerking met Betaalvereniging Nederland uiterlijk in 2019 real­time betalingsverkeer mogelijk maken, waarbij betalingen binnen enkele seconden op de betaalrekening worden bijgeboekt (instant payments). Dit plan past bij de digitalisering van de maatschappij, veranderende klantverwachtingen en groeiende behoefte om alles overal en meteen te kunnen betalen.

Robuust elektronisch betalingsverkeer

Het elektronisch betalingsverkeer in Nederland kent een zeer hoge beschikbaarheid. Banken, andere betaaldienstverleners en overige belanghebbenden blijven zich voor verbeteringen inzetten. Figuur 5 geeft een overzicht weer van de in 2016 gerealiseerde beschikbaarheid (Bron: Betaalvereniging Nederland) in de pinketen, van internet en mobielbankieren en van iDEAL. 

Betalingsverkeer figuur 5

Opkomst niet-bancaire betaaldienstaanbieders

Onder andere dankzij de komst van de herziene Europese richtlijn betaaldiensten (PSD2) richten steeds meer niet bancaire – en veelal door technologie gedreven – bedrijven zich op de betaalmarkt met nieuwe toepassingen. Dit vergroot de concurrentie, maar biedt ook kansen tot samenwerking. Traditionele betaaldienstaanbieders (banken) en nieuwe spelers als FinTechbedrijven proberen optimaal tegemoet te komen aan de klantbehoeften, wat ervoor zorgt dat de klant steeds meer aan het stuur komt.

Fraude betalingsverkeer sterk gedaald

Sinds 2012 is de totale schade als gevolg van fraude in het Nederlandse betalingsverkeer gezakt van 81,8 miljoen euro in 2012 naar 17,9 miljoen euro in 2015 naar 4,7 miljoen euro in het eerste halfjaar van 2016 (figuur 1: Schade door fraude met internetbankieren, factsheet Veiligheid en fraude). De gezamenlijke inspanningen van de banken en andere instanties werpen hun vruchten af.

Publiek-private samenwerking, zoals in het Nationaal Cyber Security Centrum en de Electronic Crimes Task Force, draagt hieraan bij. Maar waakzaamheid blijft geboden. Daarom investeren banken continu in de veiligheid van het elektronisch betalingsverkeer door het verbeteren van fraudemonitoring en detectie, maar door publieksvoorlichting over Veilig Bankieren.

Samenwerking in Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer

In het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer (MOB) werken Nederlandse gebruikers en aanbieders van het betalingsverkeer samen aan een veilig, betrouwbaar, effciënt en toegankelijk betalingsverkeer. Het MOB stelt hen in staat te anticiperen op ontwikkelingen in het betalingsverkeer en eventuele issues samen op te lossen. Mede op basis van dit in Europa unieke en succesvolle overlegmodel is in 2013 haar Europese evenknie, de Euro Payments Retail Board (ERPB), opgericht.