Wel pensioenkapitaal, maar (te) weinig huishoudgeld

27 april 2018
Een typisch Nederlands probleem, zo kenschetst econoom Paul van Kempen van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) de onevenwichtigheid in vermogensopbouw onder Nederlandse huishoudens. Hoe kunnen banken bijdragen aan oplossingen?

Onevenwichtige vermogensopbouw. Wat betekent het en waarom is het problematisch?

Paul van Kempen: “In de kern betekent het dat Nederlandse huishoudens relatief veel vermogen opbouwen via pensioen en eventueel een koophuis. Dat geeft hun een goede financiële uitgangspositie na pensionering. Maar het betekent ook dat huishoudens – met name dertigers en veertigers in een periode met hoge gezinslasten - relatief veel sparen voor de oude dag en hoge schulden hebben. Hun vermogen zit ‘klem’ in hun pensioen en/of hun koopwoning. Daardoor zijn ze tijdens hun werkzame leven kwetsbaarder voor de impact van life events als scheiding en werkloosheid.” 


Wat zijn de oorzaken en wat zijn mogelijke oplossingen? 

“Economisch gezien liggen de oorzaken grofweg in de verschillende regelgevingen. Het kopen van een woning is fiscaal aantrekkelijker dan huren in de vrije markt. En in ons uitstekende pensioenstelsel sparen werknemers verplicht. Dat maakt dat veel huishoudens tegelijkertijd veel sparen én lenen. 

Voor dit probleem zijn verschillende beleidsmatige oplossingen te bedenken. Daarbij is het belangrijk dat er goed wordt gekeken naar de effecten van dat beleid. Er is geen one size fits all. De groepen huishoudens zijn immers heel divers: het gaat om zowel huizenbezitters als huurders. Om zowel dertigers als vijftigers. Om zelfstandigen én werknemers. Generiek beleid is dan ook moeilijk te voeren. Een verdere verlaging van de loan to value voor hypotheken ligt vanuit het levensloopperspectief minder voor de hand. Dat maakt het voor jonge gezinnen alleen maar moeilijker. Met dit perspectief zien we ook dat een volledige aflossingsverplichting bij een gemiddeld gezin zo maar kan leiden tot een feitelijke verdubbeling van het pensioenvermogen. Veelgenoemd wordt een flexibeler gebruik van pensioenkapitaal. Maar binnen het huidige pensioenstelsel is dat moeilijk uitvoerbaar.”

 

Paul van Kempen

Paul van Kempen

Wat kunnen banken betekenen voor deze doelgroep?

“Het inrichten van het pensioenstelsel is natuurlijk niet onze rol. Maar eerder onderzoek van economisch bureau SEO wees uit dat banken een rol kunnen spelen in (het maken van) een financiële planning. Met vormen van tailor made vermogensopbouw die rekening houden met levensfasen. Ook kunnen banken consumenten bijvoorbeeld wijzen op het belang van financiële buffers.

Wat ik zie, is dat banken ook echt vinden dat zij een maatschappelijke rol van betekenis kunnen spelen bij de vermogensopbouw door consumenten. Ook voor de groep ‘kleine spaarders’: banken kunnen mensen helpen met het makkelijker en toegankelijker maken van persoonlijke financiële planningen, zodat ze goed inzicht krijgen in hun financiële situatie nu en in de toekomst. Bijvoorbeeld met moderne digitale tools, waarmee mensen financiële keuzes kunnen simuleren of die inzicht geven in het huishoudboekje. Het is de combinatie van financiële zaken simpel, toegankelijk en gepersonaliseerd maken, zodat huishoudens verstandige financiële beslissingen maken.”