Wat kan de bankensector leren van zes jaar eed en tuchtrecht?

Toezicht en financiële markten
19 juli 2021
Inmiddels bestaan de bankierseed en het tuchtsysteem zes jaar. Dat was voor de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) aanleiding om te kijken hoe eed en tucht een plaats hebben gekregen in de dagelijkse praktijk. Wordt de eed als positief ervaren? En in hoeverre hebben eed en tucht bijgedragen aan het vertrouwen in de sector en het beter bespreekbaar maken van ethische dilemma’s? Hubert Schokker (NVB) schetst de uitkomsten en aanbevelingen van het recente onderzoek.

Op de vraag hoe het onderzoek in elkaar stak, antwoordt Schokker: “Op verzoek van de NVB deden onderzoekers van de Erasmus Universiteit Rotterdam empirisch onderzoek: een enquête onder 243 bankmedewerkers en ten tweede een aantal groepsinterviews. Er zijn medewerkers aangeschreven van in totaal 46 verschillende banken.  61,4% van de respondenten werkt bij één van de vier grootbanken, 26,6% bij een middelgrote of kleine bank en 12% bij een buitenlandse bank in Nederland. Driekwart van de respondenten werkt al langer dan 12 jaar bij een bank.”

Veel veranderd

Wat zijn in het kort de bevindingen van de onderzoekers? Schokker: “Het onderzoek laat zien dat aandacht voor de eed zich in de dagelijkse praktijk hoofdzakelijk richt op een aantal momenten: de aflegging van de eed, introductieprogramma’s voor nieuwe medewerkers en in trainingen, e-learnings en workshops en dergelijke. Ook blijkt heel duidelijk dat er de afgelopen jaren veel veranderd is binnen banken om meer handen en voeten te geven aan de omgang met ethiek en integriteit. Hoewel die veranderingen zeker niet allemaal kunnen worden toegeschreven aan de eed, heeft de eed deze samen met een breder pakket aan maatregelen volgens de onderzoekers nadrukkelijk wel geïnstigeerd.”

Hubert Schokker (NVB)

Ceremonie

Welke aandachtspunten geven de onderzoekers mee aan de sector? Schokker: Dat zijn er grofweg vier. Ten eerste wijzen zij erop dat de grote aandacht die de eed aanvankelijk kreeg,  wat is weggeëbd. Ze bevelen aan om deze aandacht opnieuw leven in te blazen. Ten tweede zou volgende de onderzoekers de rol van de ceremonie van de eed tegen het licht gehouden moeten worden. Vragen die daarbij een rol zouden kunnen spelen zijn: Wordt de eed door de medewerkers als voldoende betekenisvol ervaren? Wat kan veranderd en verbeterd worden? Hoe kan de ceremonie bijdragen aan de beroepstrots? Hoe vindt de ceremonie bij andere banken plaats en wat kunnen wij daarvan leren?”

Bespreekbaarheid verbeteren

“Derde aandachtspunt is de bespreekbaarheid van dilemma’s. Die laat nog ruimte voor verbetering zien. In de praktijk ervaren betrokkenen soms toch drempels om dilemma's te bespreken. Een belangrijk aandachtspunt is dus hoe de bespreekbaarheid van dilemma's kan worden verbeterd. Tot slot is het de vraag hoe de eed en het tuchtrecht beter op elkaar kunnen worden betrokken. Het tuchtsysteem kan ethische dilemma’s agenderen en handvatten biedt hoe dingen beter kunnen in de toekomst. Er zijn signalen dat dit onvoldoende gebeurt. De onderzoekers bevelen aan om deze zorgen serieus te nemen en als sector gezamenlijk het gesprek aan te gaan over de invulling en consequenties van het tuchtrecht, maar ook hoe tuchtuitspraken beter kunnen worden benut in de dagelijkse praktijk om van te leren.”