Van repareren naar voorkomen: het recept voor toekomstige financierbaarheid van de zorg

06 november 2020
Goede gezondheidszorg is van het grootste belang, zo blijkt zeker in deze tijden van corona. Om de zorg ook voor toekomstige generaties toegankelijk en betaalbaar te houden, is een fundamentele transitie van het zorgaanbod nodig. Dat vraagt van zorgaanbieders een heldere visie, strategische keuzes en een bedrijfsmatige aanpak. Banken – als financiers van zorginstellingen – staan meer dan open om de sector te helpen met die toekomstige businessmodellen, aldus Michel van Schaik (Rabobank) en Michiel Kuiper van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB).

Michel van Schaik – met zelf een medische achtergrond - is Directeur Gezondheidszorg bij de Rabobank. Als voorzitter van de Werkgroep Gezondheidszorg van de NVB werkt hij samen met andere banken aan het vraagstuk hoe de financierbaarheid van de zorg gewaarborgd kan worden voor de toekomst.

Andersoortige financieringen

Van Schaik: “Er komen enorm veel innovaties op de sector af. Dat vragen om andersoortige financieringen, bijvoorbeeld durfkapitaal. Zorginstellingen hebben nu veelal langjarige leningen bij banken, voor bijvoorbeeld vastgoed. En ook werkkapitaal in de vorm van rekening-courant - samen voor ca. 20 miljard euro. Banken zijn dus langjarige financiële partners van veel zorgaanbieders. Wat we zien, is dat het huidige zorgsysteem steeds meer kost. In een vergrijzende samenleving is dat logisch. Maar het trekt ook een toenemende wissel op het besteedbaar inkomen van ons allemaal.  En dat terwijl het zorgaanbod steeds moeilijker in staat is om tijdig antwoord te geven op de almaar toenemende zorgvraag. Het aantal vacatures is heel groot en het ziekteverzuim neemt snel toe. Dat is een groeiend probleem.”

“Waar wij als banken voor pleiten, is dat de sector kritisch reflecteert op het huidige systeem en de houdbaarheid daarvan. In onze visie Van bricks naar clicks bepleiten wij dat het huidige paradigma van (dure) reparatie geneeskunde niet toekomstbestendig is en mede daardoor steeds moeilijker financierbaar. Zowel vanuit maatschappelijk als bancair perspectief. We moeten toe naar een systeem met veel meer focus op preventie. Die paradigma-shift kan hand in hand gaan met het veel zwaarder inzetten op verduurzaming en digitalisering.”

Michel van Schaik

Impact van corona

De zorgsector heeft op dit moment de handen vol aan corona. De pandemie zal impact hebben op de sector, aldus Michiel Kuiper adviseur zakelijke dienstverlening bij de NVB: “Wat we nu zien, is de geweldige inzet van talloze zorgmedewerkers. En ook dat zorgverzekeraars en gemeenten als zorginkopers hun steentje bijdragen via continuïteitsbijdragen. Daardoor worden (extra) coronakosten gecompenseerd en opgevangen. Tegelijkertijd zien we in de praktijk een tekort aan IC-bedden en een afschaling van de planbare zorg. Plus een versnelling van de technologische ontwikkelingen. De onzekerheid over de lengte van de pandemie leidt tot onzekerheid bij zorginstellingen over hun financiële situatie. Hoe worden bijvoorbeeld kosten meegenomen in 2021? En wat betekent het voor de (toch al krappe) begrotingen? Vooralsnog hebben banken geen zorgen over de financiële situatie van 2020. De impact zal vooral vanaf 2021 zijn, als er nieuwe afspraken komen tussen zorgaanbieders en zorginkopers. Ook omdat we al langer zien dat de financiële resultaten van zorginstellingen onder druk staan en daarmee de investeringsmogelijkheden voor de zorg op de langere termijn. Daar maken we ons zorgen over.”

Michiel Kuiper

Gezondheid geen monopolie van de zorg

Van Schaik: “Er is maatschappelijk een enorm breed draagvlak voor de zorg. Iedereen vindt het noodzakelijk en wenselijk dat de zorg financieel uit de wind wordt gehouden. Tegelijkertijd zien we in dit coronatijdperk dat ons zorgsysteem kwetsbaarder is dan gedacht. We moeten alle zeilen bijzetten om iedereen goed en tijdig te helpen. Dat bevestigt onze overtuiging dat we – als deze coronacrisis voorbij is – haast moeten maken met een nieuwe visie op de toekomst van de gezondheidszorg. De zorg is ongelooflijk knap in het repareren. In behandelen en genezen. De focus zou echter veel meer moeten liggen op de preventieve kant, dus op gedrag en leefstijl. Daar is nog te weinig discussie over. En: daar gaat ook te weinig geld naartoe. Van de circa 100 miljard euro gaat nu maar 1 of 2% naar preventie. Dat is onbegrijpelijk, aangezien 60 tot 70% van de zorgkosten uiteindelijk het gevolg zijn van gedrag en leefstijl.”

“Omdat wij als bankensector niet alleen betrokken zijn bij de zorgsector maar ook bij andere sectoren, kunnen wij komen tot een bredere visie op wat er in de zorg beter kan. Gezondheid is namelijk niet het monopolie van de gezondheidszorg. De luiken moeten open in de zorgsector. We gaan er niet komen met mantra’s als ‘De Juiste Zorg op de Juiste Plek’ en de oproep tot samenwerking in de regio. Het leggen van verbindingen met partijen en domeinen buiten de traditionele zorg is onvermijdelijk. Vernieuwing en innovatie komt vaak niet van binnenuit een sector maar van buitenaf. De traditionele systeemactoren – zorgaanbieders, zorgverzekeraars en het Ministerie van VWS - moeten hier meer visie op ontwikkelen. Kortom: de zorg vraagt nu om transformationeel leiderschap en samenwerking met andere partijen inclusief het bedrijfsleven. De NVB wil die dialoog graag aangaan en daarbij een verbindende rol vervullen.”

Breed gesprek

Kuiper: “Als financiële partner van de zorgsector hebben banken expertise en een kritische blik op de bedrijfsvoering in de zorgsector: hoe gaan zorginstellingen om met toekomstige businessmodellen? Hoe gaan ze om met de wensen van de jonge generatie als het gaat om (online) zorg? Ook richting Den Haag reflecteren we kritisch op de houdbaarheid van het huidige systeem en uitdagingen die de sector te wachten staan. Zo pleiten wij al langer voor de ontvlechting van acute zorg, planbare zorg en chronische zorg. Hierdoor zijn die segmenten minder afhankelijk van elkaar, waardoor zorg uitvraag geminimaliseerd kan worden. Banken hebben ook kennis van grootschalige digitaliseringstrajecten. We kunnen dus bijdragen aan het betaalbaar en toegankelijk houden van de zorg. Laten we daarom een breed gesprek met elkaar aangaan over de toekomstige gezondheidszorg. Dat is van maatschappelijk belang. Want een goed functionerende zorg is cruciaal voor alle Nederlanders en de BV Nederland.”