Banken en autoriteiten bundelen krachten; samen sterk tegen witwassen

07 december 2019
In Nederland wordt circa 16 miljard euro per jaar witgewassen, volgens berekeningen van het onderzoekscentrum WODC. Dat bedrag moet omlaag, en dat kán ook, denken Chris Buijink, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) en Hans van der Vlist, directeur Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD). Een gesprek over de kracht van publiek-private samenwerking in de strijd tegen witwassen en terrorismefinanciering.

“Banken zien het als belangrijke taak om de ondermijning van de samenleving door crimineel geld aan te pakken”, stelt Chris Buijink. “Samen met publieke diensten als de FIOD en de FIU willen we de mazen in het net voor criminelen verder sluiten.”
Jaarlijks wordt in Nederland zo’n 16 miljard euro witgewassen. Een groot deel van deze geldstromen gaat door de financiële systemen. Hans van der Vlist: “De potentie van publiek-private samenwerking in het terugbrengen van de witwasgelden is enorm. Het bij elkaar brengen van de expertise, kennis en intelligentie van de bankwereld en de publieke wereld maakt ons slim in het kwadraat in het bestrijden van witwassen. Door samen te werken willen we de omvang van de witwasgelden structureel terugbrengen. De impact en het effect is uiteindelijk veel groter dan wanneer ieder voor zich aan het werk is.”
Buijink beaamt dat. “De banken leveren al een enorme inspanning; er zijn in Nederland een kleine zesduizend medewerkers direct en fulltime bezig met dit probleem. Banken willen niet alleen de eigen integriteit maar ook die van het financieel verkeer in Nederland veilig stellen. Het rendement daarvan vergroot als je de krachten bundelt.”

Taskforce terrorismefinanciering

De eerste ervaringen met het samen optrekken tegen crimineel geld zijn positief. Onder de koepel van het Financieel Expertise Centrum (FEC) is een publiek-privaat partnerschap opgezet tussen banken en autoriteiten die toezicht-, controle-, vervolging- of onderzoekstaken hebben in de financiële sector. Zij werken daarin ondermeer samen in het opsporen van terrorismefinanciering. Dat leverde vorig jaar driehonderd bruikbare signalen vanuit de banken op voor de opsporing. Buijink: “Op die manier maak je slagen. We gaan dat nu doen ook voor andere ondermijnende geldstromen.”
Van der Vlist: “Als het met terrorismefinanciering lukt, moet het ook op andere terreinen kunnen lukken. Dat de banken nu al onderling samenwerken op het gebied van transactiemonitoring is dikke winst. We willen als FIOD breed met de banken gaan samenwerken op typologieën en fenomenen, data-analyse en de operatie. Om patronen te ontdekken en met algoritmen in data te zoeken, heb je de intelligentie van beide kanten nodig.”

Trade-based money laundering

Hij noemt het fenomeen trade-based money laundering, het witwassen via bestaande of opgezette handelsstromen, als voorbeeld. “Op het moment dat die goederen weer geld worden, stroomt dat door de financiële instellingen. We hebben dat de laatste maanden onder meer gezien in de agri-hoek en in de handel in tweedehands lease-auto’s. Je kunt met elkaar gericht zoeken in financiële sporen die worden achtergelaten. Kijk je alleen naar de transacties dan haal je de signalen er nooit uit.”
Buijink beaamt dat. “We hebben meer dan tien miljard betaaltransacties per jaar, 27 miljoen per dag, 1,3 miljoen per uur. Die uitpluizen op aanwijzingen voor economische criminaliteit gaat veel beter als je samenwerkt met opsporingsdiensten zoals de FIOD. Om serieuze resultaten te boeken moeten we de krachten bundelen en op weg gaan naar een nationale aanpak, naar een nationale War Room.” Van der Vlist ziet daarbij een gebouw voor zich met twee vlaggen erop waarin op verschillende afdelingen wordt samengewerkt aan witwasbestrijding.

Aanval op het kwaad

Wet- en regelgeving, zoals die op het gebied van privacy kan een struikelblok vormen in het echt effectief samenwerken tussen publieke en private partijen. Buijink geeft aan daarom heel blij te zijn met het nationale plan van aanpak Witwassen (zie kader). “Het plan kijkt ook naar de instrumenten om de samenwerking effectief te maken. Is het mogelijk om banken informatie te laten delen, kunnen banken toegang krijgen tot publieke registers? Door het wegnemen van belemmeringen voorkomen we dat we krachten verspillen die we beter kunnen inzetten in een gezamenlijke nationale aanval op het kwaad dat de vermenging van de onderwereld met de bovenwereld is. Privacy is een belangrijk goed, maar als we echt resultaten willen boeken dan kan dat niet met de handen op de rug gebonden. We moeten hier een nieuwe balans creëren.”
Van der Vlist: “We hebben hierin dezelfde agenda. Uiteindelijk draait het om resultaat. We willen niet alleen achter incidenten aangaan, maar als dat nodig is hele netwerken oprollen.”
Buijink denkt dat het belangrijk is om nu door te pakken. “Juist nu we hebben gezien wat het kan brengen, zou het gezien de uitdaging waar we voor staan in Nederland, volstrekt onverantwoord zijn als we nu niet doorpakken en dit uitbouwen.”

Tekst loopt door onder de foto

Chris Buijink (l) en Hans van der Vlist

Banken zijn onderdeel van de oplossing

De FIOD is de komende twee jaar voorzitter van het Europese programma tegen witwassen. Van der Vlist: We brengen daar ook onze aanpak in. Je ziet dat de Nederlandse publiek-private aanpak binnen Europa echt een voorbeeld is.”
Buijink: “We laten zien dat het kan en tonen dat banken onderdeel zijn van de oplossing en niet van de problemen.”
In het Nationaal Plan Witwassen is al gevraagd om extra middelen voor de opsporing en vervolging. Of de capaciteit en de middelen uiteindelijk voldoende zijn, moet de tijd leren. Van der Vlist: “Dat is afhankelijk van hoe dit gaat lopen. Als FIOD hoop ik dat we capaciteit te kort komen, omdat er heel veel witwassignalen uit de gezamenlijke aanpak gaan komen.”

Nationaal plan Aanpak witwassen

De ministers Hoekstra (Financiën) en Grapperhaus (Justitie) stuurden begin juli een nationaal plan Aanpak witwassen naar de Tweede Kamer. Hierin onderschrijven ze het belang van publiek-private samenwerking en kijken ze naar het wegnemen van bestaande wettelijke belemmeringen voor interbancaire gegevensdeling. Dit maakt samenwerking bij transactiemonitoring en het opstellen van een zwarte lijst ongebruikelijke klanten eenvoudiger. Aan de Autoriteit Persoonsgegevens wordt advies gevraagd voor het gebruik van het BSN-nummer, verificatie van gegevens in de Basisregistratie Personen en volledige toegang tot de relevante gegevens in het UBO-register (ultimate beneficial owner). Dit alles moet banken beter in staat stellen om hun poortwachtersfunctie uit te oefenen.