Blockchain
28 maart 2018
4 minuten

“Blockchain biedt kansen als banken samenwerken”

Het onderwerp blockchain leeft, zeker ook binnen de bankensector. Tijdens de recente webinar blockchain van de Nederlandse Vereniging van Banken bleek dat de blockchain – naast de technische kant – ook op juridisch vlak een interessante uitdaging is, aldus IT-jurist Michiel de Vries van ING.

Michiel de Vries ondersteunt als IT-jurist onder meer het blockchainprogramma binnen de ING Groep. Tijdens de webinar vertelde De Vries over de (mogelijke) juridische impact van de blockchain op banken.

Waarom is blockchain interessant voor banken?

Michiel de Vries: “Banken zoeken altijd naar mogelijkheden om processen te verbeteren en producten betrouwbaarder, duurzamer en goedkoper te maken. En de blockchain lijkt daar mogelijkheden in te kunnen bieden. Overigens spreken banken liever van distibuted ledger technology (DLT). Dat is de onderliggende technologie - blockchain is een van de verschijningsvormen. DLT kun je zien als een gedistribueerd grootboek. In plaats dat banken elk een eigen grootboek hebben voor bepaalde producten, is er bij DLT sprake van één gezamenlijk gedeeld grootboek. Dat betekent dat er veel minder ingewikkelde afspraken en actie nodig zijn voor de reconciliatie van bepaalde transacties in settlement en clearing. Want je doet het allemaal in hetzelfde grootboek.”

In welke richting verwacht u dat de ontwikkelingen zullen gaan?

De primaire focus en kansen liggen absoluut interbancair. Op samenwerking tussen banken, ook met andere marktpartijen. Op dit moment kijken banken hoe ze kunnen samenwerken in dat gezamenlijke grootboek. Ik verwacht niet dat er één blockchain komt of één deeltradingssysteem. Wel verwacht ik dat er de komende jaren heel veel industrie-specifieke oplossingen zullen komen waar banken deel van uitmaken. In bijvoorbeeld commodity trade – internationale handel in bulkgoederen – zien we initiatieven waarbij naast traders ook partijen als scheepsreders en verzekeringspartijen aansluiten.”

Wat zijn de (mogelijke) voordelen voor klanten?

“Dat bepaalde dingen voortaan sneller en 24/7 kunnen. Voor grote instellingen werken wij bijvoorbeeld aan een platform voor het real time handelen in hoogwaardige financiële instrumenten, zoals staatsobligaties. Ook zal de afhandeling van internationale transacties veel sneller gaan, omdat er door DLT geen clearing en settlement meer nodig is.

Welke juridische domeinen binnen banken gaan er veranderen door deze ontwikkelingen?

“Daar zijn heel veel mogelijke antwoorden op. Het antwoord is nu: we weten het nog niet precies. Vooralsnog zien we dat de blockchain kansen biedt om verplichtingen naar toezichthouders makkelijker, efficiënter en transparanter uit te voeren. Bijvoorbeeld door de centrale banken of de toezichthouder rechtstreeks toegang te geven tot zo’n netwerk. Dan kunnen ze real time meekijken wat er gebeurt, in plaatst dat ze van verschillende partijen rapportages moeten krijgen. Een ander domein is de komst van zogeheten ‘smart contracts’. Hoewel veel smart contracts nu eigenlijk niet ‘smart’ zijn en veelal ook geen juridische werking hebben, is dat wel een mogelijke toepassing ervan: het idee is dat je op de blockchain ook juridisch bindende contracten kunt laten werken die zichzelf – automatisch - uitvoeren op het moment dat er bepaalde triggers zijn. Voordeel daarvan - ook vanuit legal - is dat het veel moeilijker zal zijn voor een partij om zich aan contractverplichtingen te onttrekken. Een partij kan niet overwegen: zal ik wel of niet nakomen? Want het nakomen van verplichtingen is voorgeprogrammeerd. Dat beperkt de risico’s voor partijen.”

“Bij een koop-verkoopovereenkomst bijvoorbeeld, zou de huisoverdracht een trigger kunnen zijn voor de koopsombetaling. Want beide partijen hebben de activa (voor de ene partij: het huis en voor de andere partij: de koopsom) al veilig op de blockchain ter beschikking van deze transactie gesteld. Dus op het moment dat er in de blockchain gecontroleerd is dat beide partijen in die veilige omgeving aan hun verplichtingen hebben gedaan, dan kan het huis van eigenaar wisselen en de koopsom betaald worden. Ze noemen het ook wel ‘atom transactions’. Transacties gedaan in een split second.”

“Wat wel belangrijk is, is dat er twee soorten blockchains te onderscheiden zijn. Enerzijds de openbare blockchain, waar geen governance is en eigenlijk ook geen formele juridische toetsing van welke partijen er in de blockchain zitten. Dat zijn de zogeheten permissionless systems, waar bitcoin een voorbeeld van is. Anderzijds is er de gesloten blockchain, de permissioned systems. Wij als banken zien vooralsnog veel meer mogelijkheden in de gesloten blockchain, waarbij het mogelijk is een juridisch kader te treffen voor de toetreding van partijen, maar bijvoorbeeld ook voor zaken als de kwaliteit en authenticatie van de partijen en de geschillenbeslechting.”

Wat is uw boodschap aan collega-juristen bij banken?

“Nog belangrijker dan bij andere technologische ontwikkelingen uit het verleden – zoals internet – is het voor juristen van belang om zich te verdiepen in deze nieuwe technologie. De kern van blockchain is immers cryptografie – het wiskundig versleutelen van informatie. Dat moeten wij juristen kunnen begrijpen om het gebruik ervan te kunnen beargumenteren, en om te zorgen we in control zijn en dat ook aan onze toezichthouders kunnen uitleggen. Sommige juristen hebben veel affiniteit met techniek; laten die zich er vooral in verdiepen. Omgekeerd zie je dat veel technisch specialisten veel meer verstand krijgen van juridische vraagstukken. Het is een kwestie van elkaar daar in vinden. Daarnaast is het belangrijk dat we als banken– waar mogelijk-  vooral veel samenwerken. Dat was ook mijn pleidooi tijdens de webinar: laten we samen zorgen voor een voor veel partijen bruikbare technische infrastructuur die voordelen heeft voor iedereen in de markt.”