Veilig bankieren

Het betalingsverkeer in Nederland is één van de meest efficiënte en daardoor goedkoopste in de wereld. Dat komt door de traditionele samenwerking op het gebied van standaarden en infrastructuur. Maar er bestaat een spanningsveld tussen samenwerking en concurrentie.

Samenwerken
Om een veilig, efficiënt en innovatief betalingsverkeer te ontwikkelen en in stand te houden zijn banken gedwongen om samen te werken. Tegelijkertijd zijn zij in een kleine geografische markt elkaars concurrenten om de gunst van de consument. Dat stelt weer grenzen aan de mogelijkheid om samen te werken. Ook bij het ontwikkelen van nieuwe, efficiënte producten. Toezichthouders zouden zoveel mogelijk transparantie moeten verschaffen over de grenzen van de noodzakelijke samenwerking.

Maatschappelijk efficiënter betalen
Het particuliere betalingsverkeer in Nederland is verlieslatend en wordt gesubsidieerd uit de opbrengst van andere producten. Bovendien wordt betalingsverkeer in toenemende mate als basisdienst gezien die voor iedereen gratis toegankelijk zou moeten zijn. De banken wijzen dat principieel af; alleen door transparante kostendoorberekening kan sturing naar maatschappelijk efficiënter betalen worden bereikt.

Transparantie
Transparantie is dus het sleutelwoord voor de middag: transparantie bij tarifering, transparantie over de samenwerkingsmogelijkheden. En om het streven van de banken naar meer transparantie zichtbaar te maken vindt de Openbare Ledenvergadering plaats op één van de meest transparante locaties van Nederland, Landgoed Zonnestraal.

­­Feiten
Banken zijn al vele tientallen jaren gespecialiseerd in het bieden van veilige en betrouwbare betaalproducten aan hun klanten. In 2002 stond het verlenen van betrouwbare, veilige en efficiënte betaaldiensten aan klanten nog meer centraal. Dit heeft meerdere achtergronden.

Veiligheid
Veiligheid is een subjectief en abstract begrip. Veiligheid van betaaldiensten kan daarom niet geïsoleerd maar wel als onderdeel van een groter geheel worden beschouwd. Elk bancair product heeft immers zijn eigen veiligheidskenmerken. 100% veiligheid bestaat niet. De vraag waar het om gaat is of een product voldoende veilig is. Het antwoord op die vraag wordt in eerste instantie bepaald door het maken van risicoanalyses en het accepteren van resterende risico’s. In tweede instantie bepalen kosten en gebruiksgemak hoe ver het veiliger maken kan gaan. Criminaliteit is een maatschappelijk gegeven. Voorkoming en bestrijding van financiële criminaliteit is dan ook een gezamenlijke verantwoordelijkheid van banken, hun klanten en de overheid. Essentieel is dat klanten zich bewust zijn van de veiligheidskenmerken van een betaalproduct en de rol die zijzelf spelen bij het intact houden daarvan.

Criminaliteit is een maatschappelijk gegeven
Het is helaas een gegeven dat de wedloop tussen criminelen enerzijds en de samenleving anderzijds niet aan het betalingsverkeer voorbij is gegaan. Sterker nog, de combinatie banken en geld heeft al eeuwen een sterke aantrekkingskracht op criminelen en fraudeurs. Daar waar betaalproducten gebruikmaken van nieuwe technologieën, zoals de PINpas en Internet, passen ook de criminelen hun werkwijze aan de veranderende omstandigheden aan.

Gezamenlijke verantwoordelijkheid
Banken gaan zeer ver in het nemen van verantwoordelijkheid om fraude te voorkomen en te bestrijden. Individueel door de klant zo goed mogelijk voor te lichten. En ook in gezamenlijkheid zijn de banken actief. Zo heeft de Nederlandse Vereniging van Banken namens alle banken een aparte website gemaakt over veilig bankieren: www.veiligbankieren.nl.
De website informeert de consument over de maatregelen die de banken nemen en over de maatregelen die hij zélf kan nemen om veilig te bankieren. Een deel van de verantwoordelijkheid ligt immers ook bij de particuliere klanten zelf en bij partijen zoals toonbankinstellingen en bedrijven. Gezamenlijk moeten de banken en hun klanten voortdurend aan bescherming tegen criminele activiteiten werken, daarbij gesteund door politie en justitie.

100% veiligheid bestaat niet
Banken hechten veel waarde aan een zo groot mogelijke veiligheid in diensten aan hun klanten. Daarom zijn dagelijks vele honderden bankmedewerkers uitsluitend bezig met veiligheid. Enorme bedragen worden geïnvesteerd in zo veilig mogelijke betaalsystemen. Hoe goed die maatregelen ook zijn, 100% veiligheid is nooit te garanderen. Dat geldt voor alles binnen de samenleving. Met elkaar streven naar een acceptabel risiconiveau is dan ook de weg die bewandeld moet worden. Het gaat tenslotte om vertrouwen in elkaar.

Het gaat vrijwel altijd goed
Het aantal fraude-incidenten staat in geen verhouding met de aantallen betalingen. Fraudes met massale betaalproducten leiden echter tot grote onrust en schaden het vertrouwen. De werkelijke omvang ervan is beperkt. Enkele voorbeelden:

• PINpasfraude in perspectief: In totaal gaat het om enkele honderden gedupeerde pashouders. In Nederland zijn 20 miljoen bankpassen in gebruik; werden in 2002 zo’n 500 miljoen geldopnames uit geldautomaten gedaan ter waarde van circa € 50 miljard; in winkels werden 1.070 miljoen PINtransacties gedaan voor een bedrag van ruim € 50 miljard.
• Incasso in perspectief: 120.000 bonafide bedrijven incasseren goedkoop en efficiënt ongeveer 900 miljoen maal bedragen op de rekeningen van hun debiteuren. Eén frauderende schrijver toont aan dat het mogelijk is om ook zonder een geldige machtiging te incasseren. Het incassosysteem werkt al sinds 1972 naar tevredenheid van alle partijen (consument, banken en incassanten). Foutieve incasso’s worden altijd teruggestort.
• Internetbankieren in perspectief: Circa 2,5 miljoen bankklanten maken gebruik van Internetbankieren. Hackers zoeken naar onvolkomenheden in standaardsoftware tijdens proeven gedaan in een laboratoriumopstelling. Hacken lijkt dan vaak eenvoudig. In de praktijk echter moeten meer hindernissen genomen worden om een echte aanval succesvol te laten zijn.

Actie=reactie
Ondanks het feit dat het incidenten betreft, is elk incident aanleiding om opnieuw scherp naar de veiligheid van een product en de daarbij gebruikte procedures te kijken. Daar waar mogelijk worden deze verbeterd. Dat is de afgelopen periode ook steeds gebeurd. Verbeteringen kunnen bestaan uit voorlichting aan de klant (bijvoorbeeld de folder “Pinnen: hou het veilig” en advertenties in huis-aan-huis bladen), aanpassingen aan geld-en betaalautomaten, andere verzendprocedures voor nieuwe bankpassen en verscherpte acceptatieprocedures voor nieuwe klanten.

Hoever komen criminelen?
Daar waar criminelen er al in zouden slagen geld van rekeningen weg te sluizen is het nog maar de vraag of zij ook in staat zijn dit geld daadwerkelijk in hun bezit te krijgen. Immers, frauduleuze overboekingen zijn altijd traceerbaar. De banken werken samen met politie, justitie en de overheid in haar gevecht tegen criminaliteit, fraude en overvallen.

Systemen moeten niet alleen veilig maar ook bruikbaar zijn
De huidige dienstverlening van banken voldoet, naar hun mening, aan de veiligheidsnormen. De consumenten willen naast veilig bankieren ook gemakkelijk bankieren voor zo laag mogelijke kosten. De banken wegen continue af tussen gemak voor de klant, zo laag mogelijke kosten en een zo veilig mogelijke omgeving. Nog zwaardere beveiligingsmaatregelen, indien al mogelijk, zouden vrijwel zeker ten koste gaan van de klantvriendelijkheid en leiden tot hogere kosten voor de banken en dus voor de consument.

De bank vergoedt de schade
Slagen criminelen er dan toch in fraude te plegen, dan worden de feiten en omstandigheden bij elk geval beoordeeld. En in algemene zin wordt de gedupeerde, aan wie niets te verwijten valt, schadeloos gesteld.

Betrouwbaarheid
Klanten verwachten een ongestoorde dienstverlening. Net als water uit de kraan. Klachten komen dan ook pas op het moment dat er een storing is. De betrouwbaarheid van de betalingsverkeersystemen is buitengewoon groot. De systemen zijn zo veilig mogelijk gemaakt, waarbij vaak extra waarborgen ingebouwd zijn door het dubbel uitvoeren van systemen. Het bankwezen investeert hiermee hoge bedragen in de betrouwbaarheid van systemen.

Betalingssystemen in perspectief:

• Dagelijks worden vele miljoenen betalingstransacties uitgevoerd. Op piekdagen zijn dat soms meer dan 8 miljoen transacties alleen al bij Interpay;
• De systemen die ervoor zorgen dat 7x24 uur geld uit de geldautomaat gehaald kan worden en overal kan worden gepind hebben een beschikbaarheidpercentage van 99,98%. In het kader van de euro-introductie werd de capaciteit van die systemen zelfs verdubbeld om pieken van 350 PINbetalingen per seconde aan te kunnen. 
• In de praktijk blijkt het 'niet kunnen PINnen' in winkels vrijwel nooit aan Interpay of de banken te liggen maar aan andere factoren, zoals storing van de betaalautomaat, geblokkeerde bankpas, storing op het interne netwerk van de supermarkt, telefoonstoring enzovoort.

 
Efficiency en lage kosten
De banken hebben met de wijze waarop het binnenlandse betalingsverkeer is ingericht een uiterst efficiënte infrastructuur in het leven geroepen. Deze wordt gekenmerkt door:

1. vergaande standaardisatie;
2. gezamenlijke girale producten;
3. een uniforme rekeningnummerstructuur (door vrijwel alle banken gebruikt);
4. een gezamenlijke verwerkingscentrale (Interpay);
5. een eenduidige clearing en settlement via de rekeningen bij de centrale bank.
   Hiermee is een efficiency in het binnenlands betalingsverkeer bereikt, die tot de hoogste in Europa behoort.

Hoge volumes en lage tarieven
De hoge volumes leiden tot een zeer lage kostprijs en daardoor zeer lage tarieven. Een vergelijking die Onderzoeksbureau CapGemini in 2004 maakte voor de kosten van een gemiddeld pakket betaaldiensten voor de consument leverde het volgende beeld op:

De vergaande efficiency geldt niet alleen voor girale betalingen maar ook voor de PINbetalingen in winkels, die nu nog via Interpay wordt afgewikkeld. In 10 jaar tijd groeide het aantal PINbetalingen tot ruim 1072 miljoen in 2002, terwijl de tarieven, die Interpay voor het transport ervan in rekening bracht aan acceptanten in diezelfde periode in reële termen met circa 50% daalden. De tarieven voor PINbetalingen in Nederland behoren tot de laagste.

Nog een paar feiten:

1. Circa 95% van de klanten maakt gebruik van de geldautomaat voor contante geldopnames. Sinds 1 juli 2002 is deze dienstverlening ook in het buitenland gratis.
2. Pinnen en Chippen vervangen in toenemende mate de contante betalingen in winkels.
3. Ongeveer 20% van het aantal betalingen met een waarde van 60% van de detailhandelsomzet wordt met de PINpas gedaan.
4. 62% van de consumenten betaalt liever met de PINpas dan met contant geld.